13 oktober 2026

Opinie | Een samenleving die ouderen voortdurend laat aanpassen, is niet leeftijdsvriendelijk

We leven allemaal in een samenleving die voortdurend verandert. Eén van de meest ingrijpende veranderingen ten opzichte van vroeger is de opkomst van technologie. Die technologische groei is voor velen een voordeel: veel zaken kunnen nu sneller en makkelijker. Dat is echter niet voor iedereen het geval. De wereld waarin ouderen zijn opgegroeid, is heel erg verschillend van de wereld van vandaag. Dat reflecteert zich in de cijfers over digitale vaardigheden. 39 procent van de Belgen van 65 tot 74 jaar beschikte in 2025 over een basis aan digitale vaardigheden. Voor Belgen van 75 en ouder was dat slechts 19 procent.^[1] Toch leeft het idee dat er van ouderen wordt verwacht dat ze zich aan al die veranderingen aanpassen en mee moeten zijn met hun tijd.

Om ouderen te helpen zich aan te passen, worden er bijvoorbeeld allerlei initiatieven opgezet om hen te leren omgaan met de groeiende digitalisering. Deze initiatieven zijn zeer waardevol en een meerwaarde voor onze samenleving. Het roept echter wel de vraag op of de verantwoordelijkheid om zich aan te passen uitsluitend bij de ouderen ligt. Wat kan de samenleving zelf doen om ervoor te zorgen dat iedereen, ongeacht leeftijd of mogelijkheden, volwaardig kan blijven deelnemen?.

Een leeftijdsvriendelijke samenleving

Digitalisering is hiervan een duidelijk voorbeeld. Steeds meer dienstverlening verloopt uitsluitend via online toepassingen. Hierdoor wordt het directe menselijke contact steeds kleiner. Administratie en dienstverlening gebeuren tegenwoordig vaak online. Denk bijvoorbeeld aan het kopen van tickets voor het openbaar vervoer, concerten en cultuuruitstapjes.

In 2024 was het aantal toegankelijke loketten van de NMBS met 43,75% gedaald in vergelijking met 2007. Van de 550 stations beschikken er nog maar 91 over bemande loketten 21% procent.^[2] Ook dienstverlening bij onder andere banken wordt grotendeels vervangen door een app of website. De mogelijkheid om bij een kantoor langs te gaan, wordt alsmaar kleiner. Voor mensen die met deze technologie zijn opgegroeid, kan deze digitalisering handig en efficiënt zijn. Voor anderen vormt ze echter een extra drempel.

Niet enkel de digitalisering kan voor exclusie en beperkingen zorgen. Er zijn ook nog heel wat andere zaken die drempels veroorzaken. Zo worden trajecten van het openbaar vervoer afgeschaft, ingeperkt of duurder. Ook gebouwen en openbare infrastructuur zijn vaak niet aangepast. Zo hebben mensen die slecht te been zijn niet altijd de mogelijkheid om een lift of roltrap te nemen in plaats van de trap. Rolstoelgebruikers hebben ook niet altijd toegang tot (openbare) gebouwen of het openbaar vervoer, of hebben hier moeilijk toegang toe.

Een leeftijdsvriendelijke samenleving zorgt ervoor dat iedereen er deel van kan uitmaken. Dat betekent dat er rekening moet worden gehouden met de behoeften van de burgers.

In plaats van de focus te leggen op ouderen die zich moeten aanpassen, moeten we vanuit de maatschappij zelf kijken naar hoe we de samenleving toegankelijker kunnen maken voor iedereen. Voor ouderen betekent dat bijvoorbeeld verschillende opties aanbieden wat dienstverlening betreft: niet enkel digitaal, maar ook telefonisch of aan een loket.

Bewust rekening houden met (rolstoel)toegankelijkheid bij gebouwen en openbare infrastructuur is hier ook een belangrijk onderdeel van. Ook openbaar vervoer voor iedereen beschikbaar en bereikbaar maken, inzetten op veilige voetpaden en zorgen voor voldoende zitplaatsen dragen bij aan een leeftijdsvriendelijke samenleving.

Niet enkele ouderen, maar ook de samenleving past zich aan

Vanuit een humaan-liberale visie staat het individu centraal, maar heeft ook de maatschappij de plicht om de randvoorwaarden voor die individuele ontplooiing te garanderen. Daarom moeten we de vraag ook durven omdraaien: in plaats van te eisen dat ouderen zich voortdurend moeten aanpassen aan een ‘vooruitgang’, moet de samenleving zich aanpassen aan de mensen die haar vormgeven.

Dat betekent dat dienstverlening uitgebreid wordt naar verschillende opties, in plaats van beperkt te worden tot een enkele optie. Onlinedienstverlening moet geen vervanging worden van menselijke loketten of telefonisch contact. Wanneer we beide opties blijven aanbieden, is er voor iedereen de mogelijkheid om te blijven participeren in de samenleving. Deze aanpassingen zijn bovendien niet enkel een voordeel voor ouderen, maar ook bijvoorbeeld voor mensen met een beperking.

door Ilona Verstraete, stafmedewerker verenigingsbeleid

^[1] Statbel. (2025, december 18). Twee op de vijf Belgen beschikken niet over digitale basisvaardigheden. Opgehaald van Statbel:  https://statbel.fgov.be/nl/themas/huishoudens/ict-gebruik-huishoudens/digitale-vaardigheden#news

^[2] Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap. (2026, februari 9). Advies 2026/06: Fraudebestrijding en de verkoop aan boord van de trein. Opgehaald van Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap: https://ph.belgium.be/nl/adviezen/advies-2026-06-fraudebestrijding-en-de-verkoop-aan-boord-van-de-trein