Opinie | De solidariteitsbijdrage op pensioenen: een tijdelijke crisismaatregel die al 30 jaar standhoudt

Afgelopen zomer besliste de regering om de solidariteitsbijdrage op pensioenen niet alleen te behouden, maar zelfs uit te breiden. Nauwelijks enkele maanden later volgde echter een frontale tegenreactie uit het parlement. Een wetsvoorstel vanuit de oppositie wil diezelfde solidariteitsbijdrage onmiddellijk en volledig afschaffen. Wat zich hier aftekent, is meer dan een technisch fiscaal debat.

Het is een fundamentele botsing tussen twee visies op rechtvaardigheid, solidariteit en het vertrouwen dat burgers mogen hebben in wat zij gedurende hun hele loopbaan hebben opgebouwd. Terwijl de regering extra bijdragen verantwoordt vanuit budgettaire noodzaak, stellen de indieners van het wetsvoorstel een principiële vraag: mag de overheid blijven ingrijpen in verworven pensioenrechten, of is de grens van solidariteit bereikt?

Wat is de solidariteitsbijdrage op pensioenen?

De solidariteitsbijdrage op pensioenen werd ingevoerd door de regering-Dehaene via de wet van 30 maart 1994. Het gaat om een extra belasting op hogere pensioenen, die progressief wordt toegepast: hoe hoger het pensioen, hoe hoger de bijdrage. Pensioenen onder een bepaalde grens blijven onaangetast. De solidariteitsbijdrage werd oorspronkelijk ingevoerd om de financiële duurzaamheid van het Belgische pensioenstelsel te versterken in een periode van stijgende pensioenkosten. Opmerkelijk genoeg blijkt dat een instrument dat ooit als noodoplossing werd ingevoerd, na meer dan drie decennia nog altijd zijn rol speelt in het pensioenstelsel.

Hoe kijkt Vief naar deze maatregel?

Als ouderenvereniging erkennen wij het belang van sociale bescherming en armoedebestrijding bij ouderen. Tegelijk is het essentieel dat het pensioendebat wordt gevoerd binnen een bredere context van responsabilisering en rechtvaardigheid. Pensioenen zijn meer dan een loutere overheidsbelofte: ze bouwen voort op individuele inspanningen, loopbaankeuzes en bijdragen tijdens het actieve leven. Tegelijk is elk pensioenstelsel ook het resultaat van bredere maatschappelijke afspraken over solidariteit en wederzijdse verantwoordelijkheid.

In een ideale context bestaat er een herkenbare samenhang tussen werken en pensioenrechten, waarbij een lange en stabiele loopbaan zich vertaalt in een hoger pensioen. Die samenhang hoeft echter niet strikt of uitsluitingsgericht te zijn, maar kan worden aangevuld met evenwichtige correcties voor zorg, ziekte of andere onvrijwillige onderbrekingen. Zo blijft het pensioenstelsel niet alleen financieel houdbaar, maar ook sociaal evenwichtig en breed aanvaard.

Een evenwicht tussen solidariteit en responsabilisering

Een duurzaam pensioenstelsel kan niet uitsluitend gebaseerd zijn op solidariteit, maar moet ook vertrekken van het principe van wederkerigheid. Een verregaande verzwakking van de link tussen werk, loon en pensioen ondergraaft niet alleen het draagvlak van het systeem en de perceptie van rechtvaardigheid bij wie vandaag bijdraagt, maar ook de economische efficiëntie ervan. Wederkerigheid en responsabilisering versterken immers de prikkel om te werken, verhogen de arbeidsparticipatie en dragen zo bij tot economische groei en een bredere financieringsbasis voor het pensioenstelsel zelf.

Solidariteit is noodzakelijk om kwetsbare groepen te beschermen, maar solidariteit is geen substituut voor individuele verantwoordelijkheid. Iedereen draagt, binnen zijn mogelijkheden, ook zelf verantwoordelijkheid voor de opbouw van een degelijk pensioen. Dit impliceert dat werken, langer werken en voltijds werken, moeten worden beloond in de pensioenberekening.

Fiscale rechtvaardigheid en het vermijden van dubbele belasting

Daarnaast verdient ook fiscale rechtvaardigheid aandacht. Pensioenen zijn opgebouwd op basis van lonen die gedurende de loopbaan reeds aanzienlijk werden belast. Wanneer in een latere fase bijkomende heffingen worden toegepast, zoals solidariteitsbijdragen die oorspronkelijk als tijdelijke crisismaatregel werden ingevoerd, kan dit bij burgers het gevoel wekken van dubbele belasting.

Dat gevoel wordt versterkt wanneer dergelijke maatregelen zonder duidelijke evaluatie of transparante verantwoording blijven voortbestaan. Het raakt dan niet zozeer aan het principe van solidariteit op zich, maar aan de voorspelbaarheid en begrijpelijkheid van het stelsel. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de spelregels waaronder pensioenrechten worden opgebouwd, niet ongemerkt of blijvend worden aangepast. Meer duidelijkheid over doel, duur en draagwijdte van zulke bijdragen is daarom essentieel om het vertrouwen in het pensioenstelsel te behouden, ook bij wie vandaag actief is op de arbeidsmarkt.

Relevantie van de maatregel

De solidariteitsbijdrage werd ingevoerd als een tijdelijke noodmaatregel, gerechtvaardigd door een uitzonderlijke economische crisis. Die crisis is inmiddels voorbij, waardoor ook de oorspronkelijke legitimatie van de maatregel is weggevallen. Het blijven toepassen van een tijdelijke crisismaatregel in een veranderde economische context is niet alleen inhoudelijk moeilijk te verantwoorden, maar creëert bovendien een gevaarlijk signaal: tijdelijke ingrepen dreigen stilzwijgend permanent te worden. Dit ondermijnt het principe van rechtszekerheid en tast het vertrouwen aan dat burgers mogen hebben in het tijdelijke karakter van uitzonderlijke fiscale maatregelen. Het aanhouden van de maatregel roept bovendien vragen op over de begrotingsdiscipline en de mate waarin men bereid is tot structurele hervormingen.

Een duurzamer alternatief bestaat erin solidariteit structureel te verankeren in het algemene pensioenstelsel, in plaats van te steunen op zogenaamde tijdelijke crisismaatregelen. Op die manier wordt solidariteit geen uitzonderlijke ingreep die afhankelijk is van crisissituaties, maar een transparant en voorspelbaar onderdeel van het systeem. Structurele maatregelen versterken niet alleen de sociale rechtvaardigheid, maar dragen ook bij aan rechtszekerheid en vertrouwen, doordat burgers duidelijk weten onder welke voorwaarden solidariteit wordt georganiseerd en gefinancierd.

Conclusie

In essentie benadrukken wij het belang van een pensioenbeleid dat een evenwicht bewaart tussen solidariteit en individuele responsabilisering en dat sociale bescherming combineert met rechtvaardigheid en rechtszekerheid. Een geloofwaardig en duurzaam pensioenstelsel veronderstelt voorspelbare fiscale spelregels die de rechtszekerheid van burgers waarborgt. Tijdelijke crisismaatregelen mogen alleen worden voortgezet als daar een blijvende noodzaak voor is. Alleen door deze principes te respecteren, kan het vertrouwen in het pensioenstelsel worden behouden en versterkt, zowel bij de huidige gepensioneerden als bij de actieve generaties die het systeem vandaag financieren.

Kato Van Overtveldt
Stafmedewerker verenigingsbeleid
Vief vzw