Heb je ook ooit gelezen dat ratten die op een streng dieet worden gezet, langer leven dan beestjes die à volonté mogen schrokken? En daarbij staat dan de gevolgtrekking dat caloriebeperking waarschijnlijk ook bij mensen de levensverwachting opdrijft. Wel, fout dus. Caloriebeperking is geen levensverlenger. Dat blijkt uit een Amerikaanse proef met makaken (langstaartapen) die gedurende 25 jaar (!) gevolgd werden.

Werp je toch maar niet meteen op de taartjes want het is genuanceerder dan dat. In de recente Amerikaanse proef werden makaken vergeleken die op een normaal regime stonden met makaken die het met 30 procent minder calorieën moesten stellen. Normaal eten of te weinig eten bleef volgens Julie Mattison van het Amerikaanse instituut voor experimentele geriatrie zonder effect op de levensverwachting.

De resultaten van het onderzoek werden enkele dagen geleden gepubliceerd in Nature en sloegen in als een bom. De voorbije 70 jaar zijn er namelijk een resem andere onderzoeken gevoerd die allemaal lieten uitschijnen dat een caloriebeperking wel een positief effect op de levensduur zou hebben.

Experimentitis

De gedurende 25 jaar uitgehongerde makaken in het Amerikaanse Maryland – of het nu mannetjes of vrouwtjes waren, jonge apen of al oudere dieren bij de start van het experiment – leefden niet langer dan de normaal gevoede dieren.

Een eveneens Amerikaanse proef die van 1989 tot 2009 liep in Wisconsin kwam nochtans met andere resultaten. Daar stierven “maar” 13 procent van de apen op dieet, terwijl in de controlegroep 37 procent van de beesten het leven lieten.

Het verschil met de proef in Maryland is wel dat de apen in die controlegroep “zonder beperking” mochten eten. Waarschijnlijk zaten er in de controlegroep in Wisconsin apen die de neiging hadden om teveel binnen te spelen en zo aandoeningen als hoge bloeddruk, diabetes en kanker in de hand werkten. De volwassen apen in de controlegroep in Wisconsin waren gemiddeld inderdaad zwaarder dan de juist gevoede apen in Maryland. Ook de iets andere samenstelling van de apengroepen – namelijk alleen Indische apen op een plaats tegenover Chinese en Indische in de andere proef – kan een rol hebben gespeeld.

En de ratten?

Wat er ook van zij, de tot dusver vlotjes getrokken conclusie dat een doorgedreven caloriebeperking de mens waarschijnlijk een lang leven bezorgt, is bij deze onderuit gehaald.

Een hele rist eerdere experimenten met wormen en ratten die andere uitkomsten gaven, gelden niet meer als richtinggevend voor de mens. Bij ratten is wel vastgesteld dat op dieet gezette beestjes “beter” ouder werden, met een gezondere pels en dergelijke. Maar ratten en zeker wormen zijn inzake levensverwachting totaal niet vergelijkbaar met apen, laat staan mensen.

Proeven op mensen

De invloed van dieet op de levensduur is tot dusver enkel getest op dieren. Om de evidente reden dat het ethisch onverantwoord is een mens 25 jaar gecontroleerd te voeden.

“Om de invloed van voeding op veroudering te onderzoeken bij mensen wordt in omgekeerde richting gewerkt”, zegt Sandra De Breucker van de afdeling geriatrie aan het Erasmusziekenhuis in Le Soir. “Geriaters besturen bijvoorbeeld groepen honderdjarigen en proberen te bepalen welke factoren hebben bijgedragen aan hun lange leven”.

Slimme eters

De Breucker verwijst naar het beroemde voorbeeld van de bewoners van het Japanse eiland Okinawa. “Daar leven opvallend veel honderdjarigen. Een studie heeft uitgewezen dat die bewoners aparte eetgewoonten hebben. Ze stoppen met eten zodra ze de eerste tekenen van verzadiging voelen. De meeste mensen elders in de wereld hebben eerder de gewoonte hun buik vol te eten. Door hun andere eetcultuur hebben de Japanners op Okinawa gedurende hun leven gemiddeld genomen 20 procent minder calorieën gehad”.