Intensief gebruik van sociale media en smartphones heeft zo zijn gevolgen voor de volksgezondheid. Er duiken nieuwe obsessieve tics op zoals het ‘fantoom vibratie syndroom’ of het ‘fantoom ringtone syndroom’. Je denkt dat je je telefoon hebt voelen trillen of horen biepen, maar dat blijkt ingebeeld. Het is de verslaving aan of de obessie met sociale media die je dit voorliegt. De ongerustheid over een onbeantwoord bericht of over het aantal reacties op je statusupdate is zo groot dat je hersenen een loopje met je gaan nemen.

Dit fenomeen wordt beschreven door de Amerikaanse psycholoog en technologiespecialist Larry Rosen in zijn boek `iDisorder’. Rosen is niet de enige. Er zijn meer wetenschappers die een vingertje opsteken. Dat is al enkele jaren erg trendy.

“Breng een kikker langzaam aan de kook…”

Enkele weken geleden deed zelfs Stuart Crabb, ‘director of Learning’ bij Facebook itself, een duit in dit zakje. Hij waarschuwde het publiek voor de gevolgen van online leven op de prestaties en relaties van mensen. “Zet een kikker in koud water en breng dat langzaam aan de kook: ‘t beestje zal niet eens merken dat hij eraan gaat”, zo maakte hij de vergelijking in The New York Times.

Laten we dus eerst wat doom and gloom over je gechat en getwitter op een rijtje zetten zodat je voldoende aangespoord bent om de adviezen van enkele van deze wijze technologiegoeroes ook nog te raadplegen  (-> Wat doe je eraan?).  Want het internet is niet langer enkel een nieuw communicatiemiddel, het is een totaal nieuwe mentale omgeving die ons gedrag beïnvloedt en zelfs – zoals met alle intensief beoefende activiteiten – de bedrading in onze hersenen wijzigt.

Gemiddeld – jong of oud – versturen of ontvangen we elke maand ongeveer 400 sms’en. Dat is een viervoud van vijf jaar geleden. De gemiddelde tiener produceert 3.700 sms’jes per maand, het dubbele van in 2007.

Verslaving? Obsessie? Psychose?

Dat kan verstrekkkende gevolgen hebben. Het geval van Jason Russel (YouTube; verlsagje van celebretyzender TMZ) staat als bewijs. Hij was een doorsnee sociale media gebruiker tot hij een persoonlijke documentaire maakte over de Oegandese misdagige (kindersoldaten, georganiseeerde verkrachtingen…) guerilla-leider Joseph Kony. Dat filmpje sloeg in en werd 70 miljoen keer bekeken. Russel (foto) kon niet om met de faam, begon zich zeer vreemd te gedragen en werd half maart dit jaar opgepakt toen hij naakt op een stoep liep te raaskallen en met zijn vuisten op  de grond sloeg. De diagnose: Reactieve psychose, een vorm van tijdelijke waanzin.  Russel verbleef vier maanden in het ziekenhuis.

Dit is uiteraard een extreem geval. De hierboven genoemde Larry Rosen vermoedt dat de relatie van intensieve gebruikers met hun sociale speelgoed er een is de ligt tussen verslaving en obsessie, maar toch iets meer naar dat laatste neigt. “Je moet een onderscheid maken tussen verslaving en obsessie. Als je ergens aan verslaafd bent, zeggen je hersenen: ‘Ik móét dit of dat doen, en wel nu, want dan komt er in mijn hersenen een stof vrij die dopamine heet, en die triggert een genotsgevoel’. Een obsessie zit anders in mekaar. Dan zorgen bepaalde chemische stoffen voor een gevoel dat jij interpreteert als ongerustheid, en dan zul je alles doen om van dat nare gevoel af te raken. Door bijvoorbeeld constant te checken of er een nieuw bericht is binnengelopen”.

“Het internet veroorzaakt gedrag dat mensen angstig maakt en compulsief doet handelen“. Dat is zeer bondig samengevat de stelling van technologie-expert Nicholas Carr (YouTube; verslagje op PBS News). “Ik voel het ook. De voorbije jaren heb ik het onbehaaglijke gevoel dat iets of iemand met mijn hersenen aan het prutsen is, het neurale circuit aan het herleggen is, het geheugen aan het herprogrammeren is”, zegt hij in zijn in 2010 met een Pullitzer-nominatie bekroonde boek ‘The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains’.

Zelfs de Chinezen zien het

De manier waarop het internet ons brein opnieuw bedraadt is in 2008 al zichtbaar gemaakt. Gary Small, expert in geheugen en veroudering aan de Amerikaanse universiteit UCLA, beschreef als eerste de veranderingen van het brein als gevolg van zelfs gematigd internetgebruik. Hij verzamelde 24 proefpersonen, de helft ervaren webgebruikers en de helft mensen die nooit online gingen. Hun hoofden gingen onder de scanner.  Bij de ervaren internetters was de prefrontale cortex ingrijpend gewijzigd. Nog opzienbarender was de vaststelling dat de 12 internetleken, die opdracht hadden gekregen om in een week tijd in totaal 5 uur online door te brengen, ook veranderingen in hun hersenen vertoonden.

In China, waar ‘internetverslaving’ een bijzonder aandachtspunt is voor de overheid (zie verder), hebben onderzoekers recent de hersenen van internetverslaafden geanalyseerd. Ze lijken op die van drugs- of alcoholverslaafden. De Chinezen vonden in verschillende onderzoeken een ‘abnormale witte materie’ – nieuwe, op snelheid afgestemde zenuwcellen – in de breinzones die aandacht, controle en uitvoerende functies regelen. Ook gameverslaafden vertonen deze kenmerken. De zone van de hersenen die verantwoordelijk is voor spreken, het geheugen, emoties, zintuiglijke waarneming en zelfs motoriek blijkt bij verslaafden gekrompen te zijn met 10 tot 20 procent. De krimp stond in verhouding tot de tijd die de verslaafden online besteden.

Wat doe je dus eraan?

–> Gun je hersenen af en toe echt rust. Laat jezelf toe om te dagdromen en te mijmeren. Mijmeren is nogal in onbruik geraakt. Zeer ten onrechte, want het is zeer goed voor je hersenen.  Mijmeren helpt je om impulsen te verwerken, je gedachten te ordenen of nieuwe inzichten los te weken. (Larry Rosen)
–> “Twintigers die bijna versmolten zijn met hun smartphone adviseer ik wel om elke twee uur minstens tien minuutjes wat anders te gaan doen. koffie zetten, fruit eten, naar de lucht kijken, praten met een ander levend wezen”. (Larry Rosen)
–> Wantrouw sociale media. Dat moet de basisinstelling zijn van elke internetgebruiker. Onze verhouding tot bedrijven als Facebook en Google is volgens de Brits-Amerikaanse schrijver  Andrew Keen bijzonder naief. Al de persoonlijke informatie die we er zonder nadenken achterlaten wordt zonder enige schroom verkocht aan de hoogste bieder. Facebook levert helemaal geen publieke dienst, terwijl hun marketing draait om het idee dat we blij moeten zijn omdat ze een publieke dienst verlenen.
–> Koester je identiteit. Schep ze zorgvuldig en hou de complexiteit ervan en de mysteries in stand. (Andrew Keen). Amerikaanse Jongeren zouden deze weg al zijn ingeslagen. Ze zijn niet meer op Facebook te vinden, want daar zitten hun ouders. Ze gebruiken platformen zoals de microblogging-website Tumblr, de fotosite Instagram, of sites die nog niemand kent.

Te softe aanpak voor de ‘breinopwarming’?

Dit klinkt misschien allemaal wollig voor een probleem dat volgens sommige wetenschappers inzake bedreiging vergelijkbaar is met de klimaatopwarming. China, Taiwan en Zuid-Korea pakken het kordater aan. Ze hebben de diagnose van ‘internetverslaving’ geaccepteerd en beschouwen dit als een bedreiging voor de volksgezondheid.

In Azië zijn de voorbije jaren minstens 10 ultrasurfers zijn gestorven aan bloedklonters door gebrek aan beweging. Er is een geval bekend van een jong koppel dat hun eigen peuter van ontbering liet omkomen terwijl ze online een virtuele baby grootbrachten.

Zuid-Korea financiert afkickcentra en coördineert een virtuele avondklok voor jongeren. China – het eerste land dat internetverslaving als geesteziekte erkende – heeft een campagne gelanceerd waarin moeders wegwijs gemaakt worden in veilig webgebruik. Het land had eerder al opvoedingskampen voor internetverslaafde jongeren. De Chinese overheid schat dat 10 procent van alle jongeren in het land verslaafd is aan het internet